Global teknoloji şirketlerinin Türk akademik kaynaklarını yapay zeka eğitiminde kullanma girişimi, yayıncılık sektöründe dijital güvenlik ve telif hakları krizini tetikledi.
Dünya genelinde basılı eserleri toplu olarak satın alıp dijitalleştirdikten sonra imha eden yapay zeka firmalarının stratejileri, Türkiye’deki akademik birikimi de risk altına soktu. Uzmanlar, özellikle nadir eserler ve bilimsel yayınlar üzerinden yürütülen bu sürecin, kültürel mirası kontrolsüz bir veri sömürüsüne açık hale getirdiği konusunda uyarılarda bulunuyor.
HOLLANDALI FİRMADAN 17 BİN KİTAPLIK ERİŞİM TALEBİ
Prof. Dr. Selçuk Beşir Demir, Hollanda merkezli bir şirketin 65 yayıncının ortak platformu olan LibraryTürk üzerinden 17 bin akademik kitaba ulaşmak istediğini açıkladı. Firmanın bu talebi yapay zeka modellerini eğitmek amacıyla yaptığını belirtmesi üzerine süreci durdurduklarını ifade eden Demir, durumu “Silikon Vadisi ile selüloz sanayisinin savaşı” olarak tanımladı. Bilimsel birikimin titiz bir filtrelemeden geçtiğini hatırlatan Demir, yapay zekanın bu editöryal süreçleri devre dışı bırakan bir “asit yağmuru” etkisi yarattığını vurguladı.
VERİ SÖMÜRÜSÜ VE PAZAR YAMYAMLĞI TEHDİDİ
Yapay zeka modellerinin gelişim sürecinde açık erişimli makalelerin tüketilmesinin ardından sıranın basılı kitaplara geldiğine dikkat çekildi. Bu durumu “pazar yamyamlığı” olarak nitelendiren Demir, sistemin yazar ve yayıncı emeğini kopyalayarak entelektüel sermayeyi çürüttüğünü belirtti. Şirketlerin, üretilen katma değeri sahiplenerek yayıncılık sektörünü işlevsiz hale getirmeye çalıştığı ifade edildi.
TELİF GASPINA KARŞI DÖRT AŞAMALI MÜCADELE
Yaşanan telif sorunlarına karşı dört temel çözüm önerisi sunuldu. Bunlar arasında; Kültür ve Turizm Bakanlığı denetiminde dijital filtreleme tekniklerinin zorunlu tutulması, kitaplara yapay zeka kullanımını kısıtlayan hukuki ibarelerin eklenmesi, makine öğrenimini engelleyen dijital filigranların kullanılması ve küresel yayıncıların yaptığı gibi toplu lisanslama modellerine geçilmesi yer alıyor.
Türkiye’nin kendi akademik ve kültürel verisini koruması gerektiğini belirten uzmanlar, dışa bağımlı olmayan yerli yapay zeka modellerinin inşa edilmesinin önemine vurgu yaptı. Milli bir altyapı ile yayıncılık sektörünün katma değerinin korunabileceği ve telif haklarını gözeten bir sistemin hızla hayata geçirilmesi gerektiği kaydedildi.
